7.10. Geometrische Eigenschaften differenzierbarer Funktionen


Im letzten Abschnitt haben wir über den Mittelwertsatz belegen können, dass das Verhalten einer Funktion  f durch ihre eigene Ableitung  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ gesteuert wird.

Wir studieren nun zwei geometrisch orientierte Aspekte genauer: Das Monotonie- und das Krümmungsverhalten einer Funktion. Wir werden dabei sehen, dass sich die Monotonie durch die erste und die Krümmung durch die zweite Ableitung beschreiben läßt.

Definition:  Eine Funktion  f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ heißt auf einer Teilmenge B⊂A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOqaiabgkOimlaadgeaaaa@3972@

  1. monoton steigend (oder auch monoton wachsend), falls für alle x,y∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4SaamOqaaaa@3ADF@ gilt:

    x<y ⇒ f(x)≤f(y) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgYda8iaadMhacaaMf8UaeyO0H4TaaGzbVlaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHKjYOcaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaaaaa@4699@
    [7.10.1]
  2. monoton fallend, falls für alle x,y∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4SaamOqaaaa@3ADF@ gilt:

    x<y ⇒ f(x)≥f(y) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgYda8iaadMhacaaMf8UaeyO0H4TaaGzbVlaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHLjYScaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaaaaa@46AA@
    [7.10.2]

Wir nennen  f auf B  streng monoton steigend, falls die Folgerung in [7.10.1] zu  f(x)<f(y) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgYda8iaadAgacaGGOaGaamyEaiaacMcaaaa@3D70@ verschärft werden kann. Analog richten wir die Eigenschaft streng monoton fallend ein.

Den Zusatz "auf B" verwenden wir nur, falls A≠B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgcMi5kaadkeaaaa@393D@ ist.

Beachte:

  • Offensichtlich sind die konstanten Funktionen gleichzeitig monoton steigend und fallend. Sie sind aber auch die einzigen dieser Art, denn erfüllt  f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ beide Monotoniebedingungen, so hat man für zwei beliebige Punkte x,y∈A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4Saamyqaaaa@3ADE@ :

    f(x)≤f(y) ∧ f(x)≥f(y) ⇒ f(x)=f(y) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgsMiJkaadAgacaGGOaGaamyEaiaacMcacaaMf8Uaey4jIKTaaGzbVlaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHLjYScaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7caWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyypa0JaamOzaiaacIcacaWG5bGaaiykaaaa@5836@

    Je zwei Funktionswerte sind somit identisch. Für ein festes a∈A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgIGiolaadgeaaaa@3919@ etwa hat man:  f(x)=f(a) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaaa@3D5A@ für alle x∈A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaadgeaaaa@3930@ .

  • Gelegentlich ist es von Vorteil, die Monotoniebedingungen leicht umzuformulieren. So ist

    • [7.10.1] äquivalent zu:   y−x>0 ⇒ f(y)−f(x)≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyEaiabgkHiTiaadIhacqGH+aGpcaaIWaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7caWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgwMiZkaaicdaaaa@49FC@ [1]

    • [7.10.2] äquivalent zu:   y−x>0 ⇒ f(y)−f(x)≤0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyEaiabgkHiTiaadIhacqGH+aGpcaaIWaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7caWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgsMiJkaaicdaaaa@49EB@ [2]


     

Über die Varianten [1] und [2] stellt sich eine interessante Nähe zu den Differenzenquotientenfunktionen ein:

Bemerkung:  Eine Funktion  f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ ist auf B⊂A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOqaiabgkOimlaadgeaaaa@3972@ genau dann

  1. monoton steigend, wenn für je zwei verschiedene x,y∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4SaamOqaaaa@3ADF@ gilt:

    f(y)−f(x) y−x ≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaaqaaiaadMhacqGHsislcaWG4baaaiabgwMiZkaaicdaaaa@42D1@
    [7.10.3]
  2. monoton fallend, wenn für je zwei verschiedene x,y∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4SaamOqaaaa@3ADF@ gilt:

    f(y)−f(x) y−x ≤0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaaqaaiaadMhacqGHsislcaWG4baaaiabgsMiJkaaicdaaaa@42C0@
    [7.10.4]

Beweis:  Wir zeigen nur die erste Behauptung. Der Beweis der zweiten verläuft nahezu identisch.

" ⇒ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyO0H4naaa@3846@ ":  Sei  f monoton steigend. Aus Variante [1] entnehmen wir für x≠y MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgcMi5kaadMhaaaa@39AB@ : Die Differenzen y−x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyEaiabgkHiTiaadIhaaaa@38D1@ und f(y)−f(x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG5bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcaaaa@3D59@ haben dasselbe Vorzeichen, ihr Quotient f(y)−f(x) y−x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaaqaaiaadMhacqGHsislcaWG4baaaaaa@4051@ ist daher stets positiv.

" ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ ":  Ist nun y−x>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyEaiabgkHiTiaadIhacqGH+aGpcaaIWaaaaa@3A93@ , so muss  f(y)−f(x)≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG5bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHLjYScaaIWaaaaa@3FD9@ gelten, denn andernfalls wäre f(y)−f(x) y−x <0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadMhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaaqaaiaadMhacqGHsislcaWG4baaaiabgYda8iaaicdaaaa@420F@ im Gegensatz zur Voraussetzung.

Für differenzierbare Funktionen auf Intervallen gewinnen wir aus diesem Kriterium den Monotoniesatz, eine Charakterisierung der Monotonie über das Ableitungsverhalten von  f. Damit steht uns die angestrebte geometrische Deutung der ersten Ableitung  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ zur Verfügung.

Bemerkung (Monotoniesatz):  Ist  f differenzierbar auf einem Intervall I, also  f∈ D 1 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadseadaahaaWcbeqaaiaaigdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3A@ , so gilt

  1. f ist monoton steigend auf I  ⇔  f ′ (x)≥0  für alle  x∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauaacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHLjYScaaIWaGaaeOzaiaabYpacaqGYbGaaeiiaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabwgacaWG4bGaeyicI4Saamysaaaa@4C27@
[7.10.5]
  1. f ist monoton fallend auf I  ⇔  f ′ (x)≤0  für alle  x∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauaacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHKjYOcaaIWaGaaeOzaiaabYpacaqGYbGaaeiiaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabwgacaWG4bGaeyicI4Saamysaaaa@4C16@
[7.10.6]

Beweis:  Wir zeigen wieder nur 1.

" ⇒ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyO0H4naaa@3846@ ":  Ist  f monoton steigend, so wissen wir gemäß [7.10.3]:

m x (y)= f(y)−f(x) y−x ≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyBamaaBaaaleaacaWG4baabeaakiaacIcacaWG5bGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG5bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcaaeaacaWG5bGaeyOeI0IaamiEaaaacqGHLjYScaaIWaaaaa@4853@   für alle  y∈I\{x} MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyEaiabgIGiolaadMeacaGGCbGaai4EaiaadIhacaGG9baaaa@3D16@ .

Nach [6.9.4] ist daher  f ′ (x)= lim⁡ y→x m x (y)≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyypa0ZaaCbeaeaaciGGSbGaaiyAaiaac2gaaSqaaiaadMhacqGHsgIRcaWG4baabeaakiaad2gadaWgaaWcbaGaamiEaaqabaGccaGGOaGaamyEaiaacMcacqGHLjYScaaIWaaaaa@4833@ .

" ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ ":  Sei nun x,y∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiaacYcacaWG5bGaeyicI4Saamysaaaa@3AE6@ , so dass x<y MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgYda8iaadMhaaaa@38E8@ . Nach Mittelwertsatz [7.9.5] gibt es dann ein x ˜ ∈]x,y[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaGaeyicI4SaaiyxaiaadIhacaGGSaGaamyEaiaacUfaaaa@3CE4@ mit

f(y)=f(x)+ (y−x) ︸ >0 ⋅ f ′ ( x ˜ ) ︸ ≥0 ≥f(x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG5bGaaiykaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHRaWkdaagaaqaaiaacIcacaWG5bGaeyOeI0IaamiEaiaacMcaaSqaaiabg6da+iaaicdaaOGaayjo+dGaeyyXIC9aaGbaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaaWcbaGaeyyzImRaaGimaaGccaGL44pacqGHLjYScaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaaaaa@5584@ .

Beachte:

Die Beweisrichtung " ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ " zeigt einen typischen Einsatz des Mittelwertsatzes. An den Details erkennt man, dass

  • das geforderte Ableitungsverhalten tatsächlich nur an den inneren Punkten von I vorliegen muss.

  • sich die Richtung " ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ " auch auf die strenge Monotonie übertragen läßt. Man hat also:

    1. f ′ (x)>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOpa4JaaGimaaaa@3AF8@ für alle x aus dem Inneren von I  ⇒  MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7aaa@3B62@ f ist streng monoton steigend auf I.

    2. f ′ (x)<0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyipaWJaaGimaaaa@3AF4@ für alle x aus dem Inneren von I  ⇒  MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7aaa@3B62@ f ist streng monoton fallend auf I.

    Da ( X 3 ) ′ (0)=0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiikaiaadIfadaahaaWcbeqaaiaaiodaaaGcceGGPaGbauaacaGGOaGaaGimaiaacMcacqGH9aqpcaaIWaaaaa@3CF2@ , zeigt das Beispiel der streng wachsenden Funktion X 3 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiwamaaCaaaleqabaGaaG4maaaaaaa@37B0@ , dass eine volle Äquivalenz nicht erreicht werden kann.


     

Über die Monotonie stehen uns nun weitere Möglichkeiten zur Verfügung, eine lokale Extremstelle zu bestätigen, hinreichende Kriterien also (Vergleiche dazu das notwendige Kriterium [7.9.2] und das hinreichende Kriterium [7.9.17] für C n+1 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaamOBaiabgUcaRiaaigdaaaaaaa@396E@ -Funktionen). Wir beginnen mit der Beobachtung, dass am Übergang zweier verschiedener Monotoniebereiche ein lokales Extremum vorliegen muss.

Bemerkung:   f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ besitzt in a∈A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgIGiolaadgeaaaa@3919@ ein lokales Extremum, falls es ein ε>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeqyTduMaeyOpa4JaaGimaaaa@3952@ gibt, so dass  f auf den relativen Halbumgebungen

A∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgMIihlaac2facaWGHbGaeyOeI0IaeqyTduMaaiilaiaadggacaGGDbaaaa@3F1F@  und  A∩[a,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgMIihlaacUfacaWGHbGaaiilaiaadggacqGHRaWkcqaH1oqzcaGGBbaaaa@3F10@
[7.10.7]

ein unterschiedliches Monotonieverhalten hat. Die Umkehrung ist i.A. falsch.

Beweis:  Sei  f etwa monoton steigend auf A∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgMIihlaac2facaWGHbGaeyOeI0IaeqyTduMaaiilaiaadggacaGGDbaaaa@3F1F@ und monoton fallend auf A∩[a,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgMIihlaacUfacaWGHbGaaiilaiaadggacqGHRaWkcqaH1oqzcaGGBbaaaa@3F10@ . Dann gilt für alle x∈ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiodaa@386A@ A a,ε MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrFfpeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqamaaBaaaleaacaWGHbGaaiilaiabew7aLbqabaaaaa@3A1B@

 i

A a,ε =A∩]a−ε,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqamaaBaaaleaacaWGHbGaaiilaiabew7aLbqabaGccqGH9aqpcaWGbbGaeyykICSaaiyxaiaadggacqGHsislcqaH1oqzcaGGSaGaamyyaiabgUcaRiabew7aLjaacUfaaaa@46E5@

:

f(x)≤f(a),  falls  x≤a f(a)≥f(x),  falls  x≥a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiqaaaqaaiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHKjYOcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaGaaeilaiaabccacaqGMbGaaeyyaiaabYgacaqGSbGaae4CaiaadIhacqGHKjYOcaWGHbaabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabgwMiZkaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacaqGSaGaaeiiaiaabAgacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGZbGaamiEaiabgwMiZkaadggaaaaaaa@596D@

f besitzt also in a ein lokales Maximum.

Mit einem Beispiel zeigen wir, dass dieses Kriterium nicht umkehrbar ist: Die Indikatorfunktion χ ℚ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeq4Xdm2aaSbaaSqaaiablQriKcqabaaaaa@393C@

 i

χ ℚ (x)={ 1, falls x∈ℚ 0, falls x∉ℚ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeq4Xdm2aaSbaaSqaaiablQriKcqabaGccaGGOaGaamiEaiaacMcacqGH9aqpdaGabaqaauaabaqaceaaaeaacaaIXaGaaeOzaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabohacaWG4bGaeyicI4SaeSOgHqkabaGaaGimaiaabAgacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGZbGaamiEaiabgMGiplablQriKcaaaiaawUhaaaaa@5063@
besitzt in 0 ein globales Minimum, ist aber in keinem Intervall monoton.

Für differenzierbare Funktionen auf Intervallen ergibt sich daraus ein weiteres hinreichendes Kriterium ("  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ besitzt in a eine Nullstelle mit Vorzeichenwechsel ").

Bemerkung:  Eine Funktion  f∈ D 1 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadseadaahaaWcbeqaaiaaigdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3A@ besitzt in a∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgIGiolaadMeaaaa@3921@ ein lokales Extremum, falls es ein ε>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeqyTduMaeyOpa4JaaGimaaaa@3952@ gibt, so dass  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ auf den Halbumgebungen

I∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaac2facaWGHbGaeyOeI0IaeqyTduMaaiilaiaadggacaGGDbaaaa@3F27@   und   I∩[a,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaacUfacaWGHbGaaiilaiaadggacqGHRaWkcqaH1oqzcaGGBbaaaa@3F18@
[7.10.8]

ein unterschiedliches Vorzeichen hat. Die Umkehrung ist i.A. falsch.

Beweis:  Hat  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ auf den Intervallen I∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaac2facaWGHbGaeyOeI0IaeqyTduMaaiilaiaadggacaGGDbaaaa@3F27@ und I∩[a,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaacUfacaWGHbGaaiilaiaadggacqGHRaWkcqaH1oqzcaGGBbaaaa@3F18@ ein unterschiedliches Vorzeichen, also etwa  f ′ (x)≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyyzImRaaGimaaaa@3BB6@ für alle x∈I∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaadMeacqGHPiYXcaGGDbGaamyyaiabgkHiTiabew7aLjaacYcacaWGHbGaaiyxaaaa@41A8@ und  f ′ (x)≤0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyizImQaaGimaaaa@3BA5@ für alle x∈I∩]a,a+ε] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaadMeacqGHPiYXcaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGHbGaey4kaSIaeqyTduMaaiyxaaaa@419D@ , so zeigt  f dort nach [7.10.5./6.] ein unterschiedliches Monotonieverhalten, besitzt daher gemäß [7.10.7] ein lokales Extremum in a.

Die Funktion  f:ℝ→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacqWIDesOcqGHsgIRcqWIDesOaaa@3C5F@ gegeben durch

f(x)≔{ 0,  falls  x=0 (x⋅sin⁡  x −1 ) 2 ,  falls  x≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9maaceaabaqbaeaabiqaaaqaaiaaicdacaqGSaGaaeiiaiaabAgacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGZbGaamiEaiabg2da9iaaicdaaeaacaGGOaGaamiEaiabgwSixlGacohacaGGPbGaaiOBaiaaykW7caWG4bWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiaabYcacaqGGaGaaeOzaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabohacaWG4bGaeyiyIKRaaGimaaaaaiaawUhaaaaa@5B03@

zeigt, dass [7.10.8] nicht umkehrbar ist.  f ist nämlich differenzierbar mit

f ′ (x)={ lim⁡ y→0 (y⋅sin⁡  y −1 ) 2 y = lim⁡ y→0  y⋅ sin⁡ 2   y −1 =0,  falls  x=0  (beachte:   sin⁡ 2   ist beschränkt!) 2(x⋅sin⁡  x −1 )(sin⁡  x −1 − x −1 ⋅cos⁡  x −1 )=2x⋅ sin⁡ 2   x −1 −2⋅sin⁡  x −1 ⋅cos⁡  x −1 ,  falls  x≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyypa0ZaaiqaaeaafaqaaeGabaaabaWaaCbeaeaaciGGSbGaaiyAaiaac2gaaSqaaiaadMhacqGHsgIRcaaIWaaabeaakmaalaaabaGaaiikaiaadMhacqGHflY1ciGGZbGaaiyAaiaac6gacaaMc8UaamyEamaaCaaaleqabaGaeyOeI0IaaGymaaaakiaacMcadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaakeaacaWG5baaaiabg2da9maaxababaGaciiBaiaacMgacaGGTbaaleaacaWG5bGaeyOKH4QaaGimaaqabaGccaaMc8UaamyEaiabgwSixlGacohacaGGPbGaaiOBamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiaaykW7caWG5bWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaeyypa0JaaGimaiaabYcacaqGGaGaaeOzaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabohacaWG4bGaeyypa0JaaGimaiaabIcacaqGIbGaaeyzaiaabggacaqGJbGaaeiAaiaabshacaqGLbGaaeOoaiaabccaciGGZbGaaiyAaiaac6gadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccaqGPbGaae4CaiaabshacaqGGaGaaeOyaiaabwgacaqGZbGaae4yaiaabIgacaqGYbGaaei5aiaab6gacaqGRbGaaeiDaiaabgcacaqGPaaabaGaaGOmaiaacIcacaWG4bGaeyyXICTaci4CaiaacMgacaGGUbGaaGPaVlaadIhadaahaaWcbeqaaiabgkHiTiaaigdaaaGccaGGPaGaaiikaiGacohacaGGPbGaaiOBaiaaykW7caWG4bWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaeyOeI0IaamiEamaaCaaaleqabaGaeyOeI0IaaGymaaaakiabgwSixlGacogacaGGVbGaai4CaiaaykW7caWG4bWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaaiykaiabg2da9iaaikdacaWG4bGaeyyXICTaci4CaiaacMgacaGGUbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaaGPaVlaadIhadaahaaWcbeqaaiabgkHiTiaaigdaaaGccqGHsislcaaIYaGaeyyXICTaci4CaiaacMgacaGGUbGaaGPaVlaadIhadaahaaWcbeqaaiabgkHiTiaaigdaaaGccqGHflY1ciGGJbGaai4BaiaacohacaaMc8UaamiEamaaCaaaleqabaGaeyOeI0IaaGymaaaakiaabYcacaqGGaGaaeOzaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabohacaWG4bGaeyiyIKRaaGimaaaaaiaawUhaaaaa@D7DB@

und hat in 0 ein globales Minimum. In jeder Halbumgebung von 0 aber wechselt  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ beliebig oft das Vorzeichen. Wir zeigen dies beispielhaft für eine rechte Halbumgebung und berechnen dazu für ein beliebiges n∈ ℕ ∗ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOBaiabgIGiolablwriLoaaCaaaleqabaGaey4fIOcaaaaa@3AE8@ die Werte  f ′ ( (nπ+ π 4 ) −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaey4kaSYaaSaaaeaacqaHapaCaeaacaaI0aaaaiaacMcadaahaaWcbeqaaiabgkHiTiaaigdaaaGccaGGPaaaaa@418E@ und  f ′ ( (nπ+3 π 4 ) −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaey4kaSIaaG4mamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaaiykaaaa@424B@ .

Zunächst erhalten wir über die Additionstheoreme [4.3.*] für sin und cos:

sin⁡(nπ+ π 4 )= sin⁡(nπ) ︸ =0 ⋅cos⁡ π 4 +cos⁡(nπ)⋅ sin⁡ π 4 ︸ = 2 2 =cos⁡(nπ)⋅ 1 2 2 cos⁡(nπ+ π 4 )=cos⁡(nπ)⋅ cos⁡ π 4 ︸ = 2 2 − sin⁡(nπ) ︸ =0 ⋅sin⁡ π 4 =cos⁡(nπ)⋅ 1 2 2 sin⁡(nπ+3 π 4 )= sin⁡(nπ) ︸ =0 ⋅cos⁡3 π 4 +cos⁡(nπ)⋅ sin⁡3 π 4 ︸ = 2 2 =cos⁡(nπ)⋅ 1 2 2 cos⁡(nπ+3 π 4 )=cos⁡(nπ)⋅ cos⁡3 π 4 ︸ =− 2 2 − sin⁡(nπ) ︸ =0 ⋅sin⁡3 π 4 =−cos⁡(nπ)⋅ 1 2 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabqqaaaaabaGaci4CaiaacMgacaGGUbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcqGHRaWkdaWcaaqaaiabec8aWbqaaiaaisdaaaGaaiykaiabg2da9maayaaabaGaci4CaiaacMgacaGGUbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaaaleaacqGH9aqpcaaIWaaakiaawIJ=aiabgwSixlGacogacaGGVbGaai4CamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacqGHRaWkciGGJbGaai4BaiaacohacaGGOaGaamOBaiabec8aWjaacMcacqGHflY1daagaaqaaiGacohacaGGPbGaaiOBamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaaaSqaaiabg2da9maaliaabaWaaOaaaeaacaaIYaaameqaaaWcbaGaaGOmaaaaaOGaayjo+dGaeyypa0Jaci4yaiaac+gacaGGZbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaadaGcaaqaaiaaikdaaSqabaaakeaaciGGJbGaai4BaiaacohacaGGOaGaamOBaiabec8aWjabgUcaRmaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaGaeyypa0Jaci4yaiaac+gacaGGZbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaGaeyyXIC9aaGbaaeaaciGGJbGaai4BaiaacohadaWcaaqaaiabec8aWbqaaiaaisdaaaaaleaacqGH9aqpdaWccaqaamaakaaabaGaaGOmaaadbeaaaSqaaiaaikdaaaaakiaawIJ=aiabgkHiTmaayaaabaGaci4CaiaacMgacaGGUbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaaaleaacqGH9aqpcaaIWaaakiaawIJ=aiabgwSixlGacohacaGGPbGaaiOBamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacqGH9aqpciGGJbGaai4BaiaacohacaGGOaGaamOBaiabec8aWjaacMcacqGHflY1daWcaaqaaiaaigdaaeaacaaIYaaaamaakaaabaGaaGOmaaWcbeaaaOqaaiGacohacaGGPbGaaiOBaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaey4kaSIaaG4mamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaGaeyypa0ZaaGbaaeaaciGGZbGaaiyAaiaac6gacaGGOaGaamOBaiabec8aWjaacMcaaSqaaiabg2da9iaaicdaaOGaayjo+dGaeyyXICTaci4yaiaac+gacaGGZbGaaG4mamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacqGHRaWkciGGJbGaai4BaiaacohacaGGOaGaamOBaiabec8aWjaacMcacqGHflY1daagaaqaaiGacohacaGGPbGaaiOBaiaaiodadaWcaaqaaiabec8aWbqaaiaaisdaaaaaleaacqGH9aqpdaWccaqaamaakaaabaGaaGOmaaadbeaaaSqaaiaaikdaaaaakiaawIJ=aiabg2da9iGacogacaGGVbGaai4CaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaaiykaiabgwSixpaalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaWaaOaaaeaacaaIYaaaleqaaaGcbaGaci4yaiaac+gacaGGZbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcqGHRaWkcaaIZaWaaSaaaeaacqaHapaCaeaacaaI0aaaaiaacMcacqGH9aqpciGGJbGaai4BaiaacohacaGGOaGaamOBaiabec8aWjaacMcacqGHflY1daagaaqaaiGacogacaGGVbGaai4CaiaaiodadaWcaaqaaiabec8aWbqaaiaaisdaaaaaleaacqGH9aqpcqGHsisldaWccaqaamaakaaabaGaaGOmaaadbeaaaSqaaiaaikdaaaaakiaawIJ=aiabgkHiTmaayaaabaGaci4CaiaacMgacaGGUbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaaaleaacqGH9aqpcaaIWaaakiaawIJ=aiabgwSixlGacohacaGGPbGaaiOBaiaaiodadaWcaaqaaiabec8aWbqaaiaaisdaaaGaeyypa0JaeyOeI0Iaci4yaiaac+gacaGGZbGaaiikaiaad6gacqaHapaCcaGGPaGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaadaGcaaqaaiaaikdaaSqabaaaaaaa@358F@

und da  (cos⁡(nπ)⋅ 1 2 2 ) 2 = 1 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiikaiGacogacaGGVbGaai4CaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaaiykaiabgwSixpaalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaWaaOaaaeaacaaIYaaaleqaaOGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaaaaa@4650@ , ergibt sich daraus:

f ′ ( (nπ+ π 4 ) −1 )=2 (nπ+ π 4 ) −1 ⋅ 1 2 −2⋅ 1 2 = (nπ+ π 4 ) −1 −1<0 f ′ ( (nπ+3 π 4 ) −1 )=2 (nπ+3 π 4 ) −1 ⋅ 1 2 +2⋅ 1 2 = (nπ+ π 4 ) −1 +1>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiqaaaqaaiqadAgagaqbaiaacIcacaGGOaGaamOBaiabec8aWjabgUcaRmaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaaiykaiabg2da9iaaikdacaGGOaGaamOBaiabec8aWjabgUcaRmaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaacqGHsislcaaIYaGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaacqGH9aqpcaGGOaGaamOBaiabec8aWjabgUcaRmaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaeyOeI0IaaGymaiabgYda8iaaicdaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGaaiikaiaad6gacqaHapaCcqGHRaWkcaaIZaWaaSaaaeaacqaHapaCaeaacaaI0aaaaiaacMcadaahaaWcbeqaaiabgkHiTiaaigdaaaGccaGGPaGaeyypa0JaaGOmaiaacIcacaWGUbGaeqiWdaNaey4kaSIaaG4mamaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaacqGHRaWkcaaIYaGaeyyXIC9aaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaacqGH9aqpcaGGOaGaamOBaiabec8aWjabgUcaRmaalaaabaGaeqiWdahabaGaaGinaaaacaGGPaWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaey4kaSIaaGymaiabg6da+iaaicdaaaaaaa@92ED@

 

Für eine weitere geometrische Untersuchung betrachten wir die beiden dargestellten Graphenausschnitte.

Beide haben denselben Start- und denselben Endpunkt. Sie unterscheiden sich zwar nicht im Monotonie-, wohl aber im Krümmungsverhalten: Der erste ist links-, der zweite dagegen rechtsgekrümmt.

Diese unterschiedliche Orientierung verrät sich durch den Sekantentest: Legt man eine beliebige Sekante an den Graphen, so liegt im ersten Fall der Graph unterhalb, im zweiten oberhalb der Sekante. Diese Beobachtung motiviert die folgende Definition.
 

Definition:  Eine Funktion  f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ heißt auf einer Teilmenge B⊂A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOqaiabgkOimlaadgeaaaa@3972@

  1. konvex (oder auch linksgekrümmt), falls für alle a,b∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiaacYcacaWGIbGaeyicI4SaamOqaaaa@3AB1@ mit a<b MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgYda8iaadkgaaaa@38BA@ gilt:

    f(x)≤f(a)+ f(b)−f(a) b−a (x−a)  für alle  x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgsMiJkaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadggaaaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykaiaabAgacaqG8dGaaeOCaiaabccacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGLbGaamiEaiabgIGiolaac2facaWGHbGaaiilaiaadkgacaGGBbGaeyykICSaamOqaaaa@5DED@
    [7.10.9]
  2. konkav (oder auch rechtsgekrümmt), falls für alle a,b∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiaacYcacaWGIbGaeyicI4SaamOqaaaa@3AB1@ mit a<b MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgYda8iaadkgaaaa@38BA@ gilt:

    f(x)≥f(a)+ f(b)−f(a) b−a (x−a)  für alle  x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgwMiZkaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadggaaaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykaiaabAgacaqG8dGaaeOCaiaabccacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGLbGaamiEaiabgIGiolaac2facaWGHbGaaiilaiaadkgacaGGBbGaeyykICSaamOqaaaa@5DFE@
    [7.10.10]

Gilt in [7.10.9] sogar < MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyipaWdaaa@36ED@ statt ≤ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyizImkaaa@379E@ , so nennen wir  f auf B  streng konvex. Analog definieren wir die Eigenschaft streng konkav.

Den Zusatz "auf B" verwenden wir nur, falls A≠B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyqaiabgcMi5kaadkeaaaa@393D@ ist.

Beachte:

  • Multipliziert man [7.10.9] mit −1, so erkennt man den Zusammenhang
     

    f ist konvex  ⇔ −f MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7cqGHsislcaWGMbaaaa@3D39@ ist konkav.

  • Eine lineare Funktion  f ist gleichzeitig links- und rechtsgekrümmt, denn für je zwei verschiedene Punkte a,b∈ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiaacYcacaWGIbGaeyicI4SaeSyhHekaaa@3B5A@ ist  f=f(a)+ f(b)−f(a) b−a (X−a) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadggaaaGaaiikaiaadIfacqGHsislcaWGHbGaaiykaaaa@49FB@ . Ist umgekehrt eine Funktion  f:ℝ→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacqWIDesOcqGHsgIRcqWIDesOaaa@3C5F@ sowohl konvex wie auch konkav, so gilt zunächst für ein beliebiges n∈ ℕ >1 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOBaiabgIGiolablwriLoaaCaaaleqabaGaeyOpa4JaaGymaaaaaaa@3BBC@ und alle x∈]−n,n[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaac2facqGHsislcaWGUbGaaiilaiaad6gacaGGBbaaaa@3DAD@ :

    f(x) =f(−n)+ f(n)−f(−n) 2n (x+n) =f(−n)+ f(n)−f(−n) 2 + f(n)−f(−n) 2n x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiGaaaqaaiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcaaeaacqGH9aqpcaWGMbGaaiikaiabgkHiTiaad6gacaGGPaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaad6gacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacqGHsislcaWGUbGaaiykaaqaaiaaikdacaWGUbaaaiaacIcacaWG4bGaey4kaSIaamOBaiaacMcaaeaaaeaacqGH9aqpcaWGMbGaaiikaiabgkHiTiaad6gacaGGPaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaad6gacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacqGHsislcaWGUbGaaiykaaqaaiaaikdaaaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaad6gacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacqGHsislcaWGUbGaaiykaaqaaiaaikdacaWGUbaaaiaadIhaaaaaaa@687D@ [3]

    und daraus speziell:

    f(0)=f(−n)+ f(n)−f(−n) 2 f(1)=f(−n)+ f(n)−f(−n) 2 + f(n)−f(−n) 2n =f(0)+ f(n)−f(−n) 2n . MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiqaaaqaaiaadAgacaGGOaGaaGimaiaacMcacqGH9aqpcaWGMbGaaiikaiabgkHiTiaad6gacaGGPaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaad6gacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacqGHsislcaWGUbGaaiykaaqaaiaaikdaaaaabaGaamOzaiaacIcacaaIXaGaaiykaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaeyOeI0IaamOBaiaacMcacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOBaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiabgkHiTiaad6gacaGGPaaabaGaaGOmaaaacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOBaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiabgkHiTiaad6gacaGGPaaabaGaaGOmaiaad6gaaaGaeyypa0JaamOzaiaacIcacaaIWaGaaiykaiabgUcaRmaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGUbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaeyOeI0IaamOBaiaacMcaaeaacaaIYaGaamOBaaaaaaaaaa@7408@

    Mit  f(n)−f(−n) 2n =f(1)−f(0) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaad6gacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacqGHsislcaWGUbGaaiykaaqaaiaaikdacaWGUbaaaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaaGymaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaaicdacaGGPaaaaa@47E0@   läßt sich [3] nun unabhängig von n formulieren:

    f(x)=f(0)+(f(1)−f(0))x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9iaadAgacaGGOaGaaGimaiaacMcacqGHRaWkcaGGOaGaamOzaiaacIcacaaIXaGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaaGimaiaacMcacaGGPaGaamiEaaaa@4750@ .

    Diese Gleichung gilt aber für alle x, denn jedes x liegt in einem Intervall der Form ]−n,n[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiyxaiabgkHiTiaad6gacaGGSaGaamOBaiaacUfaaaa@3B2C@ .  f ist damit linear.
     

Wir betrachten nun einige Eigenschaften konvexer Funktionen. Alle gelten sinngemäß auch für konkave Funktionen und, bis auf geringe Ausnahmen, auch für die jeweiligen strengen Fälle.

Zunächst erhält man durch bloßes Umstellen (beachte: x−a>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgkHiTiaadggacqGH+aGpcaaIWaaaaa@3A7B@ !) von [7.10.9] in der Forderung

f(x)−f(a) x−a ≤ f(b)−f(a) b−a   für alle  x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGHbaaaiabgsMiJoaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaaaacaqGMbGaaei=aiaabkhacaqGGaGaaeyyaiaabYgacaqGSbGaaeyzaiaadIhacqGHiiIZcaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGIbGaai4waiabgMIihlaadkeaaaa@5CAF@ [4]

eine äquivalente Bedingung für die Konvexität von  f. Beachtet man ferner, dass die Geraden

f(a)+ f(b)−f(a) b−a (X−a) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabgUcaRmaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaaaacaGGOaGaamiwaiabgkHiTiaadggacaGGPaaaaa@480A@   und  f(b)+ f(b)−f(a) b−a (X−b) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgUcaRmaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaaaacaGGOaGaamiwaiabgkHiTiaadkgacaGGPaaaaa@480C@

identisch sind, [7.10.9] also auch durch  f(x)≤f(b)+ f(b)−f(a) b−a (x−b) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgsMiJkaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadggaaaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGIbGaaiykaaaa@4D22@ ersetzt werden kann, so ergibt sich als weitere äquivalente Bedingung (beachte: x−b<0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgkHiTiaadkgacqGH8aapcaaIWaaaaa@3A78@ !):

f(x)−f(b) x−b ≥ f(b)−f(a) b−a   für alle  x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGIbaaaiabgwMiZoaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaaaacaqGMbGaaei=aiaabkhacaqGGaGaaeyyaiaabYgacaqGSbGaaeyzaiaadIhacqGHiiIZcaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGIbGaai4waiabgMIihlaadkeaaaa@5CC2@ [5]

Aus der Kombination von [4] und [5] ergibt sich eine dritte, technisch interessantere Beschreibung der Konvexität.

Bemerkung:   f:A→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGbbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BB5@ ist genau dann konvex auf B⊂A MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOqaiabgkOimlaadgeaaaa@3972@ , wenn für beliebige a,b∈B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiaacYcacaWGIbGaeyicI4SaamOqaaaa@3AB1@ mit a<b MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgYda8iaadkgaaaa@38BA@ gilt:

f(x)−f(a) x−a ≤ f(b)−f(x) b−x   für alle  x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGHbaaaiabgsMiJoaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamiEaaaacaqGMbGaaei=aiaabkhacaqGGaGaaeyyaiaabYgacaqGSbGaaeyzaiaadIhacqGHiiIZcaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGIbGaai4waiabgMIihlaadkeaaaa@5CDD@
[7.10.11]

Beweis:  Für alle x∈]a,b[∩B MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaac2facaWGHbGaaiilaiaadkgacaGGBbGaeyykICSaamOqaaaa@3F0C@ sind die folgenden Ungleichungen äquivalent:

f(x)−f(a) x−a ≤ f(b)−f(x) b−x ⇔  f(x)( 1 x−a + 1 b−x ) ≤ f(a) x−a + f(b) b−x ⇔  f(x)( b−x+x−a ︸ =b−a ) ≤ f(a)( b−x ︸ =b−a+a−x )+f(b)(x−a) = f(a)(b−a)+(f(b)−f(a))(x−a) ⇔  f(x) ≤ f(a)+ f(b)−f(a) b−a (x−a) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeqabuabaaaaaeaaaeaadaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamiEaiabgkHiTiaadggaaaaabaGaeyizImkabaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadkgacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaaqaaiaadkgacqGHsislcaWG4baaaaqaaiabgsDiBlaaywW7aeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaaiikamaalaaabaGaaGymaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGHbaaaiabgUcaRmaalaaabaGaaGymaaqaaiaadkgacqGHsislcaWG4baaaiaacMcaaeaacqGHKjYOaeaadaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaaaacqGHRaWkdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamiEaaaaaeaacqGHuhY2caaMf8oabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiaacIcadaagaaqaaiaadkgacqGHsislcaWG4bGaey4kaSIaamiEaiabgkHiTiaadggaaSqaaiabg2da9iaadkgacqGHsislcaWGHbaakiaawIJ=aiaacMcaaeaacqGHKjYOaeaacaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiikamaayaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadIhaaSqaaiabg2da9iaadkgacqGHsislcaWGHbGaey4kaSIaamyyaiabgkHiTiaadIhaaOGaayjo+dGaaiykaiabgUcaRiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaaabaaabaaabaGaeyypa0dabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiaacIcacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaiaacMcacqGHRaWkcaGGOaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGPaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykaaqaaiabgsDiBlaaywW7aeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaaabaGaeyizImkabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabgUcaRmaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGIbGaeyOeI0IaamyyaaaacaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaaaaaaa@CC01@

Diese Vorbereitungen erlauben es nun, für differenzierbare Funktionen auf Intervallen deutlich bequemere Kriterien für die Konvexität zu notieren.

Bemerkung:  

  1. Für  f∈ D 1 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadseadaahaaWcbeqaaiaaigdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3A@ gilt:

f ist konvex  ⇔  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauaaaaa@3C58@ ist monoton steigend
[7.10.12]
  1. Für  f∈ D 2 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadseadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3B@ gilt:

f ist konvex  ⇔  f ′ ′ (x)≥0  für alle  x∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauGbauaacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHLjYScaaIWaGaaeOzaiaabYpacaqGYbGaaeiiaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabwgacaWG4bGaeyicI4Saamysaaaa@4C32@
[7.10.13]

Beweis:  

1. ►  Zum Nachweis der Richtung " ⇒ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyO0H4naaa@3846@ " geben wir uns zwei Punkte a und b aus I vor, so dass a<b MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgYda8iaadkgaaaa@38BA@ . Gemäß [4] und [5] gilt dann für alle x∈]a,b[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaac2facaWGHbGaaiilaiaadkgacaGGBbaaaa@3CA7@ :

m a (x)= f(x)−f(a) x−a ≤ f(b)−f(a) b−a ≤ f(x)−f(b) x−b = m b (x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyBamaaBaaaleaacaWGHbaabeaakiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaaaacqGHKjYOdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadggaaaGaeyizIm6aaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGIbGaaiykaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGIbaaaiabg2da9iaad2gadaWgaaWcbaGaamOyaaqabaGccaGGOaGaamiEaiaacMcaaaa@62A6@ .

Da  f ′ (a)= lim⁡ x→a m a (x)= lim⁡ x→a m a |]a,b[(x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0ZaaCbeaeaaciGGSbGaaiyAaiaac2gaaSqaaiaadIhacqGHsgIRcaWGHbaabeaakiaad2gadaWgaaWcbaGaamyyaaqabaGccaGGOaGaamiEaiaacMcacqGH9aqpdaWfqaqaaiGacYgacaGGPbGaaiyBaaWcbaGaamiEaiabgkziUkaadggaaeqaaOGaamyBamaaBaaaleaacaWGHbaabeaakiaacYhacaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGIbGaai4waiaacIcacaWG4bGaaiykaaaa@56F6@ und  f ′ (b)= lim⁡ x→b m b (x)= lim⁡ x→b m b |]a,b[(x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadkgacaGGPaGaeyypa0ZaaCbeaeaaciGGSbGaaiyAaiaac2gaaSqaaiaadIhacqGHsgIRcaWGIbaabeaakiaad2gadaWgaaWcbaGaamOyaaqabaGccaGGOaGaamiEaiaacMcacqGH9aqpdaWfqaqaaiGacYgacaGGPbGaaiyBaaWcbaGaamiEaiabgkziUkaadkgaaeqaaOGaamyBamaaBaaaleaacaWGIbaabeaakiaacYhacaGGDbGaamyyaiaacYcacaWGIbGaai4waiaacIcacaWG4bGaaiykaaaa@56FB@ (siehe dazu [6.9.1]), folgt somit:

f ′ (a)≤ f(b)−f(a) b−a ≤ f ′ (b) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyizIm6aaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadkgacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaadkgacqGHsislcaWGHbaaaiabgsMiJkqadAgagaqbaiaacIcacaWGIbGaaiykaaaa@49CC@ .

  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ ist also monoton steigend.

" ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ ":  Sei jetzt x∈]a,b[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaac2facaWGHbGaaiilaiaadkgacaGGBbaaaa@3CA7@ , a,b∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiaacYcacaWGIbGaeyicI4Saamysaaaa@3AB8@ . Gemäß Mittelwertsatz [7.9.4] finden wir zwei Punkte x ˜ 1 , x ˜ 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaWaaSbaaSqaaiaaigdaaeqaaOGaaiilaiqadIhagaacamaaBaaaleaacaaIYaaabeaaaaa@3A8A@ mit a< x ˜ 1 <x< x ˜ 2 <b MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgYda8iqadIhagaacamaaBaaaleaacaaIXaaabeaakiabgYda8iaadIhacqGH8aapceWG4bGbaGaadaWgaaWcbaGaaGOmaaqabaGccqGH8aapcaWGIbaaaa@40BE@ , so dass unter Berücksichtigung der Monotonie von  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ die folgende Ungleichung gilt:

f(x)−f(a) x−a = f ′ ( x ˜ 1 )≤ f ′ ( x ˜ 2 )= f(b)−f(x) b−x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGHbaaaiabg2da9iqadAgagaqbaiaacIcaceWG4bGbaGaadaWgaaWcbaGaaGymaaqabaGccaGGPaGaeyizImQabmOzayaafaGaaiikaiqadIhagaacamaaBaaaleaacaaIYaaabeaakiaacMcacqGH9aqpdaWcaaqaaiaadAgacaGGOaGaamOyaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaaabaGaamOyaiabgkHiTiaadIhaaaaaaa@56B7@ .

Dies stellt nach [7.10.11] die Konvexität von  f sicher.

2. ►  folgt jetzt sofort aus [7.10.5].

Beachte:

  • Wie beim Einsatz des Mittelwertsatzes üblich, gilt für die Richtung " ⇐ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyi0HWnaaa@3842@ " auch eine strenge Version von [7.10.12/13]:

    f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ ist streng monoton steigend  ⇒  MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgkDiElaaywW7aaa@3B62@   f ist streng konvex

    f ′ ′ (x)>0  für alle  x∈I ⇒  MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOpa4JaaGimaiaabAgacaqG8dGaaeOCaiaabccacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGLbGaamiEaiabgIGiolaadMeacaaMf8UaeyO0H4TaaGzbVdaa@4B75@   f ist streng konvex

    " ⇒ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeyO0H4naaa@3846@ " dagegen läßt sich nicht übertragen.
     

[7.10.7] zeichnet Punkte, die im Übergang zweier Monotoniebereiche liegen, besonders aus. Ähnlich interessant sind Punkte, in denen die Krümmungsrichtung wechselt.

Definition:   a∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgIGiolaadMeaaaa@3921@ sei ein innerer Punkt von I. Eine Funktion  f:I→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGjbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BBD@ besitzt in a einen Wendepunkt, falls es ein ε>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeqyTduMaeyOpa4JaaGimaaaa@3952@ gibt, so dass  f auf den Halbumgebungen

I∩]a−ε,a] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaac2facaWGHbGaeyOeI0IaeqyTduMaaiilaiaadggacaGGDbaaaa@3F27@   und   I∩[a,a+ε[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysaiabgMIihlaacUfacaWGHbGaaiilaiaadggacqGHRaWkcqaH1oqzcaGGBbaaaa@3F18@
[7.10.14]

ein unterschiedliches Krümmungsverhalten hat. a nennen wir in diesem Fall eine Wendestelle von  f.

Wir nennen den Wendepunkt (a,f(a)) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiikaiaadggacaGGSaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiaacMcaaaa@3C02@ auch einen Sattelpunkt, falls  f zusätzlich in a differenzierbar ist mit  f ′ (a)=0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0JaaGimaaaa@3ADF@ . Sattelpunkte sind also Wendepunkte mit waagerechter Tangente.

Beachte:

  • Da eine lineare Funktion gleichzeitig konvex und konkav ist, wechselt sie an jeder Stelle ihre Krümmungsrichtung. Lineare Funktionen besitzen daher in jedem x∈ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolabl2riHcaa@39DA@ einen Wendepunkt.

  • Nach [7.10.12] gilt für D 1 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiramaaCaaaleqabaGaaGymaaaaaaa@379A@ -Funktionen:

    f besitzt einen Wendepunkt in a  ⇔  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauaaaaa@3C58@ ändert in a das Monotonieverhalten.[6]
     
  • Nach [7.10.13] gilt für D 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiramaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaaa@379B@ -Funktionen:

    f besitzt einen Wendepunkt in a  ⇔  f ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaGzbVlabgsDiBlaaywW7ceWGMbGbauGbauaaaaa@3C63@ wechselt in a das Vorzeichen.[7]
     

Mit [6] und [7] lassen sich leicht notwendige Kriterien für die Existenz von Wendestellen notieren.

Bemerkung:  Besitzt  f:I→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacaWGjbGaeyOKH4QaeSyhHekaaa@3BBD@ in a∈I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamyyaiabgIGiolaadMeaaaa@3921@ einen Wendepunkt, so gilt für eine

  1. D 1 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiramaaCaaaleqabaGaaGymaaaaaaa@379A@ -Funktion:

    f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ besitzt in a ein lokales Extremum.
    [7.10.15]
  2. D 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiramaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaaa@379B@ -Funktion:

    f ′ ′ (a)=0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0JaaGimaaaa@3AEA@
    [7.10.16]

In beiden Fällen ist die Umkehrung i.A. falsch.

Beweis:  

1. ►  Gemäß [6] ändert  f ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafaaaaa@36E0@ in a das Monotonieverhalten und besitzt daher nach [7.10.7] ein lokales Extremum in a.

Wir benötigen ein Gegenbeispiel, um zu zeigen, dass die Umkehrung nicht gültig ist. Dazu betrachten wir noch einmal die in [7.10.8] eingeführte differenzierbare, also auch stetige Funktion  f:ℝ→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacQdacqWIDesOcqGHsgIRcqWIDesOaaa@3C5F@ gegeben durch

f(x)≔{ 0,  falls  x=0 (x⋅sin⁡  x −1 ) 2 ,  falls  x≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9maaceaabaqbaeaabiqaaaqaaiaaicdacaqGSaGaaeiiaiaabAgacaqGHbGaaeiBaiaabYgacaqGZbGaamiEaiabg2da9iaaicdaaeaacaGGOaGaamiEaiabgwSixlGacohacaGGPbGaaiOBaiaaykW7caWG4bWaaWbaaSqabeaacqGHsislcaaIXaaaaOGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiaabYcacaqGGaGaaeOzaiaabggacaqGSbGaaeiBaiaabohacaWG4bGaeyiyIKRaaGimaaaaaiaawUhaaaaa@5B03@

Da  f stetig ist, gibt es nach [8.1.5] eine differenzierbare Funktion g:ℝ→ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4zaiaacQdacqWIDesOcqGHsgIRcqWIDesOaaa@3C60@ mit g ′ =f MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabm4zayaafaGaeyypa0JaamOzaaaa@38D2@ . Die in [7.10.8] nachgewiesenen Eigenschaften von  f lesen wir jetzt so:

  • g ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabm4zayaafaaaaa@36E1@ besitzt in 0 ein globales Minimum.

  • g ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabm4zayaafyaafaaaaa@36EC@ wechselt in 0 nicht das Vorzeichen, g hat also nach [7] keinen Wendepunkt in 0.
     

2. ►  ist aufgrund von 1. eine direkte Folgerung aus [7.9.2].

Die nicht-konstante Funktion X 4 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiwamaaCaaaleqabaGaaGinaaaaaaa@37B1@ ist gemäß [7.10.13] auf ganz ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeSyhHekaaa@3759@ konvex ( ( X 4 ) ′ ′ (x)=12 x 2 ≥0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiikaiaadIfadaahaaWcbeqaaiaaisdaaaGcceGGPaGbauGbauaacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGH9aqpcaaIXaGaaGOmaiaadIhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccqGHLjYScaaIWaaaaa@426E@ für alle x! ), besitzt also keinen Wendepunkt. Dennoch ist ( X 4 ) ′ ′ (0)=0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiikaiaadIfadaahaaWcbeqaaiaaisdaaaGcceGGPaGbauGbauaacaGGOaGaaGimaiaacMcacqGH9aqpcaaIWaaaaa@3CFE@ .

Für C n+2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaamOBaiabgUcaRiaaikdaaaaaaa@396F@ -Funktionen erhalten wir ein hinreichendes Kriterium mit Hilfe der Taylorformel [7.9.16]. Wir gehen dabei parallel zu [7.9.17] vor.

Bemerkung (hinreichendes Kriterium für C n+2 ¯ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaamOBaiabgUcaRiaaikdaaaaaaa@396F@ -Funktionen):  Sei  f∈ C n+2 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadoeadaahaaWcbeqaaiaad6gacqGHRaWkcaaIYaaaaOGaaiikaiaadMeacaGGPaaaaa@3E0F@ und a ein innerer Punkt von I, so dass

f ′ ′ (a)=…= f (n+1) (a)=0 ∧  f (n+2) (a)≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0JaeSOjGSKaeyypa0JaamOzamaaCaaaleqabaGaaiikaiaad6gacqGHRaWkcaaIXaGaaiykaaaakiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9iaaicdacaaMf8Uaey4jIKTaaGzbVlaadAgadaahaaWcbeqaaiaacIcacaWGUbGaey4kaSIaaGOmaiaacMcaaaGccaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHGjsUcaaIWaaaaa@53F8@ .
[7.10.17]
  1. Ist n + 2 ungerade, so besitzt  f  in a einen Wendepunkt.

  2. Ist n + 2 gerade, so besitzt  f  in a keinen Wendepunkt.

Beweis:  Wir wenden die Taylorformel auf die C n MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaamOBaaaaaaa@37D1@ -Funktion  f ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaaaaa@36EB@ an. Sei o.E. etwa  f ′ ′ (a)>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyOpa4JaaGimaaaa@3AEC@ . Mit einem Stetigkeitsargument findet man ein ε>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaeqyTduMaeyOpa4JaaGimaaaa@3952@ , so dass f ′ ′ (x)>0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOpa4JaaGimaaaa@3B03@ für alle x∈ I a,ε MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaadMeadaWgaaWcbaGaamyyaiaacYcacqaH1oqzaeqaaaaa@3CA1@ . Zu jedem x dieser Art gibt es nun ein x ˜ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaaaaa@36F5@ zwischen x und a, so dass

f ′ ′ (x)= ∑ i=0 n−1 f (i+2) (a) i! (x−a) i + f (n+2) ( x ˜ ) n! (x−a) n = f (n+2) ( x ˜ ) n! ︸ >0 (x−a) n MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyypa0ZaaabCaeaadaWcaaqaaiaadAgadaahaaWcbeqaaiaacIcacaWGPbGaey4kaSIaaGOmaiaacMcaaaGccaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWGPbGaaiyiaaaacaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaWaaWbaaSqabeaacaWGPbaaaaqaaiaadMgacqGH9aqpcaaIWaaabaGaamOBaiabgkHiTiaaigdaa0GaeyyeIuoakiabgUcaRmaalaaabaGaamOzamaaCaaaleqabaGaaiikaiaad6gacqGHRaWkcaaIYaGaaiykaaaakiaacIcaceWG4bGbaGaacaGGPaaabaGaamOBaiaacgcaaaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykamaaCaaaleqabaGaamOBaaaakiabg2da9maayaaabaWaaSaaaeaacaWGMbWaaWbaaSqabeaacaGGOaGaamOBaiabgUcaRiaaikdacaGGPaaaaOGaaiikaiqadIhagaacaiaacMcaaeaacaWGUbGaaiyiaaaaaSqaaiabg6da+iaaicdaaOGaayjo+dGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykamaaCaaaleqabaGaamOBaaaaaaa@7276@ .

f ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaaaaa@36EB@ wechselt also genau dann das Vorzeichen in a wenn n ungerade ist. Gemäß [7] ist dies die Behauptung.

Beachte:

  • Für eine C 3 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaaG4maaaaaaa@379B@ -Funktion erhält man das bekannte Ergebnis:

    f ′ ′ (a)=0 ∧  f ′ ′ ′ (a)≠0 ⇒  MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0JaaGimaiaaywW7cqGHNis2caaMf8UabmOzayaafyaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyiyIKRaaGimaiaaywW7cqGHshI3caaMf8oaaa@4AFA@ f besitzt in a einen Wendepunkt.

     

Die Eigenschaften "konvex" und "konkav" ermöglichen es, bei einer Funktion die Art der Krümmung - links- oder rechtsgekrümmt - zu untersuchen. Dies führt zu einer rein qualitativen Aussage. Eine quantitative Messung, wie groß oder wie klein die Krümmung an einer bestimmten Stelle ist, ist damit allerdings damit nicht verbunden.

Messbare Krümmungsverhältnisse kennen wir bislang nur von Kreisen: Hier nämlich ist mit dem Radius ein Wert gegeben, den man zur Messung der Krümmung einsetzen kann. Da allerdings die Krümmung um so kleiner ausfällt, je größer der Radius ist, werden wir als psychologisch richtiges Maß den Kehrwert des Radius als Krümmungsmaß einrichten.

Wenn es nun gelingt einen Kreis, den sog. Krümmungskreis zu finden, der sich einer gegebenen Funktion  f an einer geeigneten Stelle a optimal anschmiegt, so können wir seinen Radius als den Krümmungsradius von  f in a ansprechen.

Die nebenstehende Skizze zeigt den Krümmungskreis zur Kehrwertfunktion 1 X MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaaIXaaabaGaamiwaaaaaaa@3791@ in 1. Der Abstand seines Mittelpunkts (2,2) zum Berührpunkt (1,1) liefert hier den Krümmungsradius 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaOaaaeaacaaIYaaaleqaaaaa@36C0@ .

Wie aber konstruiert man einen solchen optimalen Kreis, seinen Mittelpunkt und seinen Radius also? Zunächst wird man erwarten, dass der Krümmungskreis die Funktion "senkrecht berührt". Wir suchen daher einen Kreis, der durch den Punkt (a, f(a)) geht und dessen Mittelpunkt auf der Normalen n a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOBamaaBaaaleaacaWGHbaabeaaaaa@37EE@ , also der Senkrechten zur Tangente t a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiDamaaBaaaleaacaWGHbaabeaaaaa@37F4@ , liegt.

Welcher dieser Kreise nun der "richtige" ist, muss durch die lokale Geometrie der Kurve, d.h. durch die Funktionswerte in der Nähe von a bestimmt sein. Analog zur Konstruktion der Tangente (dort hatten wir zunächst durch Zugriff auf weitere Punkte (x, f(x)) Sekanten als Hilfsobjekte eingeführt) werden wir "Sekantenkreise" betrachten, Kreise also, die zusätzlich durch Punkte der Form (x, f(x)) gehen. Ihren Mittelpunkt erhält man dann als Schnitt der Normalen mit der Mittelsenkrechten, die zu der durch x gegebenen Sekante gehört. Das nachstehende Applet illustriert dieses Konzept.

Wir untersuchen im Folgenden C 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4qamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaaa@379A@ -Funktionen in solchen Stellen a, an denen eine eindeutige Krümmungsrichtung vorliegt. Da dies in Wendepunkten nicht der Fall ist, werden wir f ′ ′ (a)≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyiyIKRaaGimaaaa@3BAB@ verlangen. Außerdem ist es hier deutlich günstiger, die vektorielle Schreibweise zu benutzen. Wir notieren also die Tangente, die Normale und die Mittelsenkrechte in der Form

t a =( a f(a) )+<( 1 f ′ (a) )> n a =( a f(a) )+<( f ′ (a) −1 )> s x = 1 2 ( x+a f(x)+f(a) )+<( f(x)−f(a) −(x−a) )> MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabmqaaaqaaiaadshadaWgaaWcbaGaamyyaaqabaGccqGH9aqpdaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaWGHbaabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHRaWkcqGH8aapdaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaaIXaaabaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaaaaaGaayjkaiaawMcaaiabg6da+aqaaiaad6gadaWgaaWcbaGaamyyaaqabaGccqGH9aqpdaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaWGHbaabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHRaWkcqGH8aapdaqadaqaauaabeqaceaaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacqGHsislcaaIXaaaaaGaayjkaiaawMcaaiabg6da+aqaaiaadohadaWgaaWcbaGaamiEaaqabaGccqGH9aqpdaWcaaqaaiaaigdaaeaacaaIYaaaamaabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiaadIhacqGHRaWkcaWGHbaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgUcaRiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaaaacaGLOaGaayzkaaGaey4kaSIaeyipaWZaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacqGHsislcaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaaaaaGaayjkaiaawMcaaiabg6da+aaaaaa@7A9C@
 

Bemerkung:  Sei  f∈ C 2 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadoeadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3A@ und a ein innerer Punkt von I. Ist f ′ ′ (a)≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyiyIKRaaGimaaaa@3BAB@ , so gibt es o.E. zu jedem x∈I\{a} MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamiEaiabgIGiolaadMeacaGGCbGaai4EaiaadggacaGG9baaaa@3CFE@ Punkte x ˜ , x ˜ ˜ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaGaaiilaiqadIhagaacgaacaaaa@38BF@ zwischen x und a, so dass sich die Geraden n a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOBamaaBaaaleaacaWGHbaabeaaaaa@37EE@ und s x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4CamaaBaaaleaacaWG4baabeaaaaa@380A@ im Punkt

M a (x)≔ 1 2 ( x+a f(x)+f(a) )− 1+ f ′ (a) f ′ ( x ˜ ) f ′ ′ ( x ˜ ˜ ) ( f(x)−f(a) x−a −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytamaaBaaaleaacaWGHbaabeaakiaacIcacaWG4bGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaWaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaamiEaiabgUcaRiaadggaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaey4kaSIaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHsisldaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaaqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcaceWG4bGbaGGbaGaacaGGPaaaamaabmaabaqbaeqabiqaaaqaamaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaaaaaeaacqGHsislcaaIXaaaaaGaayjkaiaawMcaaaaa@6279@
[7.10.18]

schneiden. M a (x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytamaaBaaaleaacaWGHbaabeaakiaacIcacaWG4bGaaiykaaaa@3A2D@ ist ihr einziger Schnittpunkt.

Beweis:  Die Stetigkeit von  f ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaaaaa@36EB@ garantiert, dass  f ′ ′ (x)≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyiyIKRaaGimaaaa@3BC2@ für alle x aus einer Umgebung I a,ε MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysamaaBaaaleaacaWGHbGaaiilaiabew7aLbqabaaaaa@3A20@ von a. Ohne Einschränkung nehmen wir an, dass I a,ε =I MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamysamaaBaaaleaacaWGHbGaaiilaiabew7aLbqabaGccqGH9aqpcaWGjbaaaa@3BFE@ ist.

Wir berechnen den Schnitt der beiden Geraden nach der im Abschnitt 9.9 dargestellten Methode. Für einen Vektor

z → = 1 2 ( x+a f(x)+f(a) )+α( f(x)−f(a) a−x )∈ s x MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOEayaalaGaeyypa0ZaaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaadaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaWG4bGaey4kaSIaamyyaaqaaiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHRaWkcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaaaaGaayjkaiaawMcaaiabgUcaRiabeg7aHnaabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiaadAgacaGGOaGaamiEaiaacMcacqGHsislcaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaabaGaamyyaiabgkHiTiaadIhaaaaacaGLOaGaayzkaaGaeyicI4Saam4CamaaBaaaleaacaWG4baabeaaaaa@5713@

hat man danach:

z → ∈ n a    ⇔   ( f ′ (a) −1 ) y → =( x+a 2 −a+α(f(x)−f(a)) f(x)+f(a) 2 −f(a)+α(a−x) )  ist lösbar    ⇔    I+ f ′ (a)II ( 0 −1 ) y → =( x−a 2 +α(f(x)−f(a))+ f ′ (a)( f(x)−f(a) 2 +α(a−x)) f(x)−f(a) 2 +α(a−x) )  ist lösbar    ⇔   α(f(x)−f(a)+ f ′ (a)(a−x))+ x−a 2 + f ′ (a) f(x)−f(a) 2 =0[ 8 ] MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabmGaaaqaaiqadQhagaWcaiabgIGiolaad6gadaWgaaWcbaGaamyyaaqabaaakeaacaaMe8EcLbyacqGHuhY2kiaaysW7daqadaqaauaabeqaceaaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacqGHsislcaaIXaaaaaGaayjkaiaawMcaaiqadMhagaWcaiabg2da9maabmaabaqbaeqabiqaaaqaamaalaaabaGaamiEaiabgUcaRiaadggaaeaacaaIYaaaaiabgkHiTiaadggacqGHRaWkcqaHXoqycaGGOaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGPaaabaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaey4kaSIaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaaikdaaaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabgUcaRiabeg7aHjaacIcacaWGHbGaeyOeI0IaamiEaiaacMcaaaaacaGLOaGaayzkaaGaaeyAaiaabohacaqG0bGaaeiiaiaabYgacaqG2dGaae4CaiaabkgacaqGHbGaaeOCaaqaaaqaamaawafabeadbaqcLbiacaqGjbGaey4kaSIabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyyXICTaaeysaiaabMeaaSqabOqaaiaaysW7jugGbiabgsDiBRGaaGjbVdaadaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaaIWaaabaGaeyOeI0IaaGymaaaaaiaawIcacaGLPaaaceWG5bGbaSaacqGH9aqpdaqadaqaauaabeqaceaaaeaadaWcaaqaaiaadIhacqGHsislcaWGHbaabaGaaGOmaaaacqGHRaWkcqaHXoqycaGGOaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGPaGaey4kaSIabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiikamaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaaIYaaaaiabgUcaRiabeg7aHjaacIcacaWGHbGaeyOeI0IaamiEaiaacMcacaGGPaaabaWaaSaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaaikdaaaGaey4kaSIaeqySdeMaaiikaiaadggacqGHsislcaWG4bGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacaqGPbGaae4CaiaabshacaqGGaGaaeiBaiaabApacaqGZbGaaeOyaiaabggacaqGYbaabaaabaGaaGjbVlabgsDiBlaaysW7cqaHXoqycaGGOaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHRaWkceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGOaGaamyyaiabgkHiTiaadIhacaGGPaGaaiykaiabgUcaRmaalaaabaGaamiEaiabgkHiTiaadggaaeaacaaIYaaaaiabgUcaRiqadAgagaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykamaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaaIYaaaaiabg2da9iaaicdacaqGBbGaaeioaiaab2faaaaaaa@F8FA@

Mit dem Taylorsatz [7.9.16] finden wir jetzt zwei Punkte x ˜ , x ˜ ˜ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaGaaiilaiqadIhagaacgaacaaaa@38BF@ zwischen x und a, so dass

  • f(x)−f(a)= f ′ ( x ˜ )(x−a) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGH9aqpceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaiaacIcacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaiaacMcaaaa@45CC@

  • f(x)−f(a)− f ′ (a)(x−a)= 1 2 f ′ ′ ( x ˜ ˜ ) (x−a) 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcacqGHsislceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaGaeyypa0ZaaSaaaeaacaaIXaaabaGaaGOmaaaaceWGMbGbauGbauaacaGGOaGabmiEayaaiyaaiaGaaiykaiaacIcacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaiaacMcadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaaaa@50A1@

Wir können daher [8] äquivalent weiterschreiben zu

α 1 2 f ′ ′ ( x ˜ ˜ ) (x−a) 2 + x−a 2 + f ′ (a) f ′ ( x ˜ )(x−a) 2 =0 ⇔ α f ′ ′ ( x ˜ ˜ )(x−a)+1+ f ′ (a) f ′ ( x ˜ )=0 ⇔ α=− 1+ f ′ (a) f ′ ( x ˜ ) f ′ ′ ( x ˜ ˜ )(x−a) , MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabmGaaaqaaaqaaiabeg7aHnaalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiqadIhagaacgaacaiaacMcacaGGOaGaamiEaiabgkHiTiaadggacaGGPaWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaey4kaSYaaSaaaeaacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaaqaaiaaikdaaaGaey4kaSIabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaWaaSaaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaiaacIcacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaiaacMcaaeaacaaIYaaaaiabg2da9iaaicdaaeaacqGHuhY2aeaacqaHXoqyceWGMbGbauGbauaacaGGOaGabmiEayaaiyaaiaGaaiykaiaacIcacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaiaacMcacqGHRaWkcaaIXaGaey4kaSIabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGabmOzayaafaGaaiikaiqadIhagaacaiaacMcacqGH9aqpcaaIWaaabaGaeyi1HSnabaGaeqySdeMaeyypa0JaeyOeI0YaaSaaaeaacaaIXaGaey4kaSIabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGabmOzayaafaGaaiikaiqadIhagaacaiaacMcaaeaaceWGMbGbauGbauaacaGGOaGabmiEayaaiyaaiaGaaiykaiaacIcacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaiaacMcaaaaaaaaa@808E@

so dass sich

z → = 1 2 ( x+a f(x)+f(a) )− 1+ f ′ (a) f ′ ( x ˜ ) f ′ ′ ( x ˜ ˜ )(x−a) ( f(x)−f(a) a−x ) = 1 2 ( x+a f(x)+f(a) )− 1+ f ′ (a) f ′ ( x ˜ ) f ′ ′ ( x ˜ ˜ ) ( f(x)−f(a) x−a −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaqbaeaabiGaaaqaaiqadQhagaWcaaqaaiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaWaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaamiEaiabgUcaRiaadggaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaey4kaSIaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHsisldaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaaqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcaceWG4bGbaGGbaGaacaGGPaGaaiikaiaadIhacqGHsislcaWGHbGaaiykaaaadaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0IaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiaadggacqGHsislcaWG4baaaaGaayjkaiaawMcaaaqaaaqaaiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaaikdaaaWaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaamiEaiabgUcaRiaadggaaeaacaWGMbGaaiikaiaadIhacaGGPaGaey4kaSIaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHsisldaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaceWGMbGbauaacaGGOaGabmiEayaaiaGaaiykaaqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcaceWG4bGbaGGbaGaacaGGPaaaamaabmaabaqbaeqabiqaaaqaamaalaaabaGaamOzaiaacIcacaWG4bGaaiykaiabgkHiTiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacaWG4bGaeyOeI0IaamyyaaaaaeaacqGHsislcaaIXaaaaaGaayjkaiaawMcaaaaaaaa@8A12@

als einziger Lösungsvektor ergibt.

Mit den Schnittpunkten M a (x) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytamaaBaaaleaacaWGHbaabeaakiaacIcacaWG4bGaaiykaaaa@3A2D@ stehen uns jetzt die Mittelpunkte der Sekantenkreise zur Verfügung, so dass wir ihr Grenzwertverhalten untersuchen können. Läuft x gegen a, so muss dies auch auf x ˜ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiaaaaa@36F5@ und x ˜ ˜ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmiEayaaiyaaiaaaaa@3703@ zutreffen. Da nun  f in a differenzierbar ist und  f, f ′ , f ′ ′ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiaacYcaceWGMbGbauaacaGGSaGabmOzayaafyaafaaaaa@3A2D@ dort stetig sind, besitzt M a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytamaaBaaaleaacaWGHbaabeaaaaa@37CD@ einen Grenzwert in a, und zwar:

lim⁡ x→a M a (x)=( a f(a) )− 1+ ( f ′ (a)) 2 f ′ ′ (a) ( f ′ (a) −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaCbeaeaaciGGSbGaaiyAaiaac2gaaSqaaiaadIhacqGHsgIRcaWGHbaabeaakiaad2eadaWgaaWcbaGaamyyaaqabaGccaGGOaGaamiEaiaacMcacqGH9aqpdaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaWGHbaabaGaamOzaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaaaiaawIcacaGLPaaacqGHsisldaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkcaGGOaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaOqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaadaqadaqaauaabeqaceaaaeaaceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcaaeaacqGHsislcaaIXaaaaaGaayjkaiaawMcaaaaa@598D@ .

Dieser Grenzwert liegt offensichtlich auf der Normalen n a MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOBamaaBaaaleaacaWGHbaabeaaaaa@37EE@ . Seinen Abstand zum Berührpunkt (a, f(a)) berechnen wir zu

| lim⁡ x→a M a (x)−( a f(a) )|=| 1+ ( f ′ (a)) 2 f ′ ′ (a) |⋅|( f ′ (a) −1 )|=| 1+ ( f ′ (a)) 2 f ′ ′ (a) | 1+ ( f ′ (a)) 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaaiiFamaaxababaGaciiBaiaacMgacaGGTbaaleaacaWG4bGaeyOKH4QaamyyaaqabaGccaWGnbWaaSbaaSqaaiaadggaaeqaaOGaaiikaiaadIhacaGGPaGaeyOeI0YaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaamyyaaqaaiaadAgacaGGOaGaamyyaiaacMcaaaaacaGLOaGaayzkaaGaaiiFaiabg2da9iaacYhadaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkcaGGOaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaOqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaacaGG8bGaeyyXICTaaiiFamaabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiqadAgagaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiabgkHiTiaaigdaaaaacaGLOaGaayzkaaGaaiiFaiabg2da9iaacYhadaWcaaqaaiaaigdacqGHRaWkcaGGOaGabmOzayaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiykamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaOqaaiqadAgagaqbgaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaaaacaGG8bWaaOaaaeaacaaIXaGaey4kaSIaaiikaiqadAgagaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaiaacMcadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaaaaa@7672@ .

Damit haben wir unser Ziel erreicht: Wir können Krümmungsverhältnisse quantitativ beschreiben!

Definition:  Ist  f∈ C 2 (I) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabgIGiolaadoeadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccaGGOaGaamysaiaacMcaaaa@3C3A@ und a ein innerer Punkt von I mit  f ′ ′ (a)≠0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyiyIKRaaGimaaaa@3BAB@ , so nennen wir den durch seinen

Krümmungsmittelpunkt  M(a) ≔( a f(a) )− 1+ ( f ′ (a)) 2 f ′ ′ (a) ( f ′ (a) −1 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiaadggaaeaacaWGMbGaaiikaiaadggacaGGPaaaaaGaayjkaiaawMcaaiabgkHiTmaalaaabaGaaGymaiabgUcaRiaacIcaceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGPaWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaaaamaabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiqadAgagaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaaqaaiabgkHiTiaaigdaaaaacaGLOaGaayzkaaaaaa@5177@
[7.10.19]

und seinen

Krümmungsradius  r(a) ≔ 1+ ( f ′ (a)) 2 3 | f ′ ′ (a)| MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOCaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaWaaOaaaeaacaaIXaGaey4kaSIaaiikaiqadAgagaqbaiaacIcacaWGHbGaaiykaiaacMcadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakmaaCaaaleqabaGaaG4maaaaaOqaaiaacYhaceWGMbGbauGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGG8baaaaaa@4799@
[7.10.20]

gegeben Kreis den zu  f gehörigen Krümmungskreis bzgl. a. Die Zahl  k(a)= 1 r(a) = | f ′ ′ (a)| 1+ ( f ′ (a)) 2 3 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4AaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaadkhacaGGOaGaamyyaiaacMcaaaGaeyypa0ZaaSaaaeaacaGG8bGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaaiiFaaqaamaakaaabaGaaGymaiabgUcaRiaacIcaceWGMbGbauaacaGGOaGaamyyaiaacMcacaGGPaWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaqabaGcdaahaaWcbeqaaiaaiodaaaaaaaaa@4C8F@ heißt die Krümmung von  f in a.

Im Fall  f ′ ′ (a)=0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGabmOzayaafyaafaGaaiikaiaadggacaGGPaGaeyypa0JaaGimaaaa@3AEA@ setzen wir zusätzlich  r(a)≔∞ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOCaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9iabg6HiLcaa@3B96@  und  k(a)≔0 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4AaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9iaaicdaaaa@3AD8@ .

Als Beispiel ermitteln wir die Krümmungsdaten der Normalparabel und die eines Halbkreises um den Koordinatenursprung mit Radius r. Hier erwarten wir, dass alle Krümmungsradien mit r, und alle Mittelpunkte mit (0,0) übereinstimmen.

Beispiel:  

  • Für  f= X 2 , f ′ =2X, f ′ ′ =2  und  a∈ℝ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabg2da9iaadIfadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccaGGSaGabmOzayaafaGaeyypa0JaaGOmaiaadIfacaGGSaGabmOzayaafyaafaGaeyypa0JaaGOmaiaabwhacaqGUbGaaeizaiaadggacqGHiiIZcqWIDesOaaa@480E@ errechnen wir:

    M(a) =( a a 2 )− 1+4 a 2 2 ( 2a −1 )=( −4 a 3 1 2 +3 a 2 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiaadggaaeaacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaaaaOGaayjkaiaawMcaaiabgkHiTmaalaaabaGaaGymaiabgUcaRiaaisdacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaGaaGOmaaaadaqadaqaauaabeqaceaaaeaacaaIYaGaamyyaaqaaiabgkHiTiaaigdaaaaacaGLOaGaayzkaaGaeyypa0ZaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaeyOeI0IaaGinaiaadggadaahaaWcbeqaaiaaiodaaaaakeaadaWcaaqaaiaaigdaaeaacaaIYaaaaiabgUcaRiaaiodacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaaaaOGaayjkaiaawMcaaaaa@5442@

    r(a)= 1+4 a 2 3 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOCaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaWaaOaaaeaacaaIXaGaey4kaSIaaGinaiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakmaaCaaaleqabaGaaG4maaaaaOqaaiaaikdaaaaaaa@4029@

    k(a)= 2 1+4 a 2 3 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4AaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaaGOmaaqaamaakaaabaGaaGymaiabgUcaRiaaisdacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaqabaGcdaahaaWcbeqaaiaaiodaaaaaaaaa@4018@

  • Für  f= r 2 − X 2 ,    f ′ =− X r 2 − X 2 ,    f ′ ′ =− r 2 r 2 − X 2 3   und  a∈]−r,r[ MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOzaiabg2da9maakaaabaGaamOCamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgkHiTiaadIfadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakiaacYcacaaMe8UabmOzayaafaGaeyypa0JaeyOeI0YaaSaaaeaacaWGybaabaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamiwamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaaaakiaacYcacaaMe8UabmOzayaafyaafaGaeyypa0JaeyOeI0YaaSaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamiwamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaOWaaWbaaSqabeaacaaIZaaaaaaakiaabwhacaqGUbGaaeizaiaadggacqGHiiIZcaGGDbGaeyOeI0IaamOCaiaacYcacaWGYbGaai4waaaa@5EB8@ ist zunächst

    1+ a 2 r 2 − a 2 − r 2 r 2 − a 2 3 =− r 2 − a 2 3 + a 2 r 2 − a 2 r 2 =− r 2 − a 2 r 2 − a 2 2 + a 2 r 2 =− r 2 − a 2 MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaWaaSaaaeaacaaIXaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaGaamOCamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgkHiTiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaaaaGcbaGaeyOeI0YaaSaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaOWaaWbaaSqabeaacaaIZaaaaaaaaaGccqGH9aqpcqGHsisldaWcaaqaamaakaaabaGaamOCamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgkHiTiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakmaaCaaaleqabaGaaG4maaaakiabgUcaRiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGcdaGcaaqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccqGHsislcaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaqabaaakeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaaakiabg2da9iabgkHiTmaakaaabaGaamOCamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgkHiTiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakmaalaaabaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaOWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaey4kaSIaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaOqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaaaOGaeyypa0JaeyOeI0YaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaaaa@6FAA@ .

    Damit erhalten wir:

    M(a)=( a r 2 − a 2 )+ r 2 − a 2 ( − a r 2 − a 2 −1 )=( 0 0 ) MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamytaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maabmaabaqbaeqabiqaaaqaaiaadggaaeaadaGcaaqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccqGHsislcaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaqabaaaaaGccaGLOaGaayzkaaGaey4kaSYaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaOWaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaeyOeI0YaaSaaaeaacaWGHbaabaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaaaeqaaaaaaOqaaiabgkHiTiaaigdaaaaacaGLOaGaayzkaaGaeyypa0ZaaeWaaeaafaqabeGabaaabaGaaGimaaqaaiaaicdaaaaacaGLOaGaayzkaaaaaa@54CF@

    r(a)= 1+ a 2 r 2 − a 2 3 r 2 r 2 − a 2 3 = r 2 − a 2 + a 2 3 r 2 =r MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaamOCaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaWaaOaaaeaacaaIXaGaey4kaSYaaSaaaeaacaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaGcbaGaamOCamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgkHiTiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaaaaqabaGcdaahaaWcbeqaaiaaiodaaaaakeaadaWcaaqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaakeaadaGcaaqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaGccqGHsislcaWGHbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaaqabaGcdaahaaWcbeqaaiaaiodaaaaaaaaakiabg2da9maalaaabaWaaOaaaeaacaWGYbWaaWbaaSqabeaacaaIYaaaaOGaeyOeI0IaamyyamaaCaaaleqabaGaaGOmaaaakiabgUcaRiaadggadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaabeaakmaaCaaaleqabaGaaG4maaaaaOqaaiaadkhadaahaaWcbeqaaiaaikdaaaaaaOGaeyypa0JaamOCaaaa@5889@

    k(a)= 1 r MathType@MTEF@5@5@+=feaafeart1ev1aaatCvAUfeBSjuyZL2yd9gzLbvyNv2CaerbuLwBLnhiov2DGi1BTfMBaeXatLxBI9gBaerbd9wDYLwzYbItLDharqqtubsr4rNCHbGeaGqiVu0Je9sqqrpepC0xbbL8F4rqqrVepeea0xe9Lq=Jc9vqaqpepm0xbba9pwe9Q8fs0=yqaqpepae9pg0FirpepeKkFr0xfr=xfr=xb9adbaqaaeGaciGaaiaabeqaamaabaabaaGcbaGaam4AaiaacIcacaWGHbGaaiykaiabg2da9maalaaabaGaaGymaaqaaiaadkhaaaaaaa@3BE0@


7.9. 7.11.